صنعت نساجی یكی از هنر صنعت های اصیل ایرانی است اما شاید نامدارترین شهر در زمینه صنعت نساجی در ایران شهر یزد باشد. چرا كه از گذشته‌های دور ترمه‌ها و پارچه‌های فاخر و دستمالهای زیبای این شهر از جاده ابریشم به تمام جهان فرستاده می‌شده. جایگاه این بافته‌های زیبا در یاد و خاطره نوستالژیك ما و شاید تمام ایران غیر قابل انكار است. اما نساجی سنتی یزد را به صورت عامیانه در یزد شعربافی می‌گوید اما شعربافی چیست؟ به مجموع مشاغل نساجی سنتی یزد از قبیل دارایی بافی ـ احرامی‌بافی ـ‌ ترمه بافی بافت دستمالهای سنتی و شال و غیره را كه به وسیله دستگاه سنتی بافندگی بافته می‌شود در یزد شعربافی اطلاق می‌شود. اگر ما امروز شهر یزد را به خاطر خانه‌های گلی و بادگیرهای زیبایش می‌شناسیم قطعاً در گذشته این شهر را به خاطر پارچه‌های زیبا و فاخرش می‌شناختند. شهری كه از شرق تا غرب همه آوازه این را داشتند از هند گرفته تا شمالی‌ترین شهرهای دریای كاسپین از ترمه‌هایی بسیار زیبایی كه برای مردم كشمیربافته می‌شده تا كارخانه‌هایی نساجی كه در شمال ایران ساخته شدند همه وامدار هنر صنعتگران یزدیند. اما چه تعداد كارگاه صنعتگر پارچه باف یا شعرباف در یزد وجود داشته اند كه دامنه هنر خود را از شرق تا غرب جهان پراكنده كرده اند؟ شعر بافی سنتی که با دستگاه سنتی پارچه بافی صورت می‌گیرد هم اکنون در یزد منسوخ شده و اکثر صنعتگران با ماشین صنعتی مشغول کار می‌باشند. بر طبق كتیبه و سنگ نوشته قدیمی ‌موجود در دهلیز درب اهلی مسجدجامع در گذشته شغل اكثر مردم یزد یا شعربافی بوده است و یا مشاغلی در رابطه با آن مثل نخ ریسی و رنگرزی و تهیه ابریشم و غیره. در مورد انواع پارچه‌های تولیدی توسط این شعربافان اطلاعات ما بسیار كم است و احتمالاً در گذشته تعداد زیادی از انواع تولیدات شعربافی وجود داشته است كه هم اكنون فراموش شده و غبار روزگار نام و یاد آنها را از اذهان زدوده است. - زری بافی: زری، نفیس ترین و افسانه ای ترین دست بافته منسوخ شده ایرانی است كه در روزگار رونق و رواج خود شهرتی عالم گیر داشته و هم اكنون نمونه هایی از آن زینت بخش موزه ها و سایر مراكز هنری ایران و دیگر كشورهای جهان است. دارای سابقه ای طولانی از لحاظ بافت و تولید می باشد. هر چند كه در تاریخ نساجی ایران زمان پیدایش زری ناپیداست، ولی به طور اجمال از تاریخ و كتب قدیمه چنین استنباط می شود كه نخست در زمان هخامنشیان و سپس در زمان ساسانیان بافتن پرده ها و پارچه های زری رواج داشته و برای تزئین كاخ های سلاطین و كلیساهای جهان به كار می رفته است. ضمن آن كه«هرودوت» و«اوستا» چیزی شبیه به زری را وصف كرده اند. مركز عمده زری بافی ایران در گذشته یزد بوده است و از این شهر به دیگر نقاط جهان صادر می شده است. این رشته هم اکنون در یزد منسوخ شده ودر حال حاضر کسی بدین رشته مشغول نمی باشد. 2- پرده بافی: طبق انجام تحقیقات در استان یزد و بررسی كارگاه های سنتی در استان در حال حاضر متأسفانه كارگاه پرده بافی فعالی در سطح استان وجود ندارد و لیكن تا چند سال پیش بافت پارچه پرده ای انجام می گرفته است. بافت پارچه پرده ای منحصراً در شهرستان یزد معمول و بافندگان اكثر مرد بوده اند. دستگاه بافندگی فرآورده مذكور چهاوردی بوده است. این رشته هم اکنون در یزد منسوخ شده و هیچ صنعتگری در این رشته مشغول فعالیت نمی باشد. 3- رولحاف بافی: رویه ی لحاف كلاً به وسیله دستگاه چهار وردی بافته می شود ولی طی سال های اخیر استفاده از نوعی دستگاه هفت وردی كه قادر به تهیه پارچه هایی با عرض 5/3 متر نیز می باشد در بین بافندگان رواج یافته و به وسیله آن منسوجاتی تولید می كنند كه در نوع خود منحصر به فرد است. از جمله افرادی که هم اکنون به این رشته مشغولند تنها باید از استاد محمد علی زنجیریان جمال آبادی نام برد. 4- شمدبافی: شمد نوعی پارچه ابریشمی یا پنبه ای است كه معمولاً به عنوان روانداز در فصل تابستان استفاده می شود. این رشته در لیست رشته های صنایع دستی ثبت نشده است و هم اکنون تنها به صورت بافت ماشینی در یزد به آن پرداخته می شود. 5- چادر شب بافی: چادر شب بافی یا كاربافی نوعی صنعت خانگی است كه بیشتر در شهرستان یزد، اردكان و بخش زارچ تهیه می گردد مردان و زنان در كنار كشاورزی به بافت چادر شب مشغول و بیشتر در ابعاد 200*200 سانتیمتر با طرح چهارخانه یا پیچازی تهیه می شود و با رنگ های مركب از نیلی، قرمز، زرد، سبز و مشكی آمیخته شده اكثراً به مصرف رختخواب پیچی می رسد. هم اکنون این رشته در یزد تنها به بافت ماشینی می باشد. 6- بافت دستمال: كه سه نوع دستمال می باشد: الف) دستمال عشایری ب) دستمال ابریشمی ج) دستمال مرسریزه. تنها صنعتگر شناخته شده سنتی این رشته در حال حاضر سر کار خانم فاطمه جان کریم فخری می باشد این رشته جزء لیست رشته های ثبت شده صنایع دستی نمی باشد. مركز عمده زری بافی ایران در گذشته یزد بوده است و از این شهر به دیگر نقاط جهان صادر می شده است این رشته هم اکنون در یزد منسوخ شده ودر حال حاضر کسی بدین رشته مشغول نمی باشد. 7- قناویز: نوعی پارچه كه در سال های گذشته در یزد بافته می شده است قناویز نام دارد كه متأسفانه در حال حاضر بافت آن دیگر انجام نمی شود. 8- احرامی بافی: بافت پارچه ای به نام«احرامی» با تار و پور پنبه ای معمولاً در اندازه های 70*100 سانتیمتر و دیگری 90*120 سانتیمتر تهیه می شود با عرض 70 سانتیمتر دارای 22 چله و با عرض 90 سانتیمتر دارای 28 چله است یك نفر بافنده می تواند روزانه 4 عدد احرامی به ابعاد 70*100 سانتیمتر ببافد. این نوع پارچه ها بیشتر مورد مصرف حجاج قرار می گیرد. 9- ترمه بافی: پارچه ترمه به پارچه ظریف و لطیفی اطلاق می شود كه از دو سری نخ تار و پود كه با دست بافته شده باشد، به نحوی كه پود در پشت پارچه به صورت آزاد و تراكم پودی آن زیاد باشد جنس آن از كرك و پشم یا ابریشم با طرح های اصیل و سنتی ایران است. نخستین مرحله بافت ترمه تهیه كردن مواد اولیه آن است. معمولاً ترمه از پشم و ابریشم می بافند اما پشم سفید رایج ترین پشمی است كه در بافت ترمه مورد استفاده قرار می گیرد زیرا می توان آن را با هر رنگی كه دلخواه است رنگ آمیزی نمود پشم ترمه باید مرغوب باشد و الیاف بلندی داشته باشد كه گوسفندان ایران دارای پشم های نرم و محكم خوبی بوده و تا حدو زیادی براق و سفید است و بهترین پشم گوسفند در ناحیه پهلوها ـ شكم ـ پشت گردن و سر و ساق پا قرار دارد و معمولاً این پشم ها برای بافت ترمه استفاده می گردد. نحوه آماده كردن ـ ریسیدن و رنگرزی كردن و بافت پشم در قرن 16 میلادی در ایران پیشرفت زیادی كرد. دوره شاه عباس صفوی را می توان دوران اوج و شكوفایی صنعت ترمه بافی عنوان كرد. به مجموع مشاغل نساجی سنتی یزد از قبیل دارایی بافی ـ احرامی بافی ـ‌ ترمه بافی بافت دستمال های سنتی و شال و غیره را كه به وسیله دستگاه سنتی بافندگی بافته می شود در یزد شعربافی اطلاق می شود. انواع ترمه: 1- ترمه چهرقدی 2- ترمه شال راه راه 3- ترمه اتابكی 4- ترمه شال بندی 5- ترمه شال محرمات 6- ترمه كشمیری 7- ترمه زمردی 8- ترمه امیری 9- ترمه یزدی. نكته آن كه ترمه كشمیری نوع ترمه با نقش بته جقه است كه در یزد تولید شده و احتمالاً به خاطر بازار فروش مناسب در كشمیر هند به ترمه كشمیری معروف است، در كتاب ترمه های ایران و هند چاپ فرهنگستان هنر تهران چندین نمونه از ترمه كشمیری تولید خاندان رضایی یزدی كه در یزد تولید شده چاپ شده است. از جمله افرادی که در یزد بدین رشته مبادرت می ورزند باید از خانواده های، رضایی، و حسینی، هاشمی، سالاری نام برد و بقیه کارگاه های موجود به صورت نیمه صنعتی فعالیت می کنند. 10- دندانی بافی: دندانی یا گل خورد با جامه زرتشتیان یزد نیز شهرت دارد و در حال حاضر به این بافت اصیل كمتر توجه شده و دارای شیوه بافتی ظاهراً ساده اما پر زحمت می باشد و برای تولید آن ابتدا گروه هایی كوچك در پارچه زده می شود و به همین جهت نقش اساسی و اصلی آن به صورت كلی ساده است، معمولاً در اطراف آن یك رشته گل های هفت رنگ نیز تولید می گردد كه دارای 4 ترنج 4 گوش به رنگ قهوه ای متمایل به سیاه در وسط و در میان ترنج نقوش مدور با شیوه دندانی و به رنگ سفید آجری بافته می شود و سرانجام در نوار قرمز و سیاه با حاشیه گل های دندانی به صورت دایره هایی با خطوط حاشیه دار، تركیب ساده ولی دلنشین را تكمیل می كند. این رشته در یزد منسوخ شده است. 11- دارایی بافی: پارچه های دارایی كه در سال های گذشته در یزد تولید می گردید تماماً از ابریشم طبیعی بوده و از رنگ های سنتی و گیاهی نیز استفاده می شده ولی در حال حاضر از نخ ویسكوز برای تار و از ابریشم مصنوعی یا ویسكوز برای پود استفاده می گردید. با نوع و شیوه بافت دارایی انواع پارچه جهت مصارف مختلفی هم چون:‌ رولحافی، بقچه سوزنی و رومیزی تولید می گردد. با استمرار این شیوه از سال ها پیش و با پیاده نمودن طرح ها و نقشه های بی شماری و با پیاده نمودن از ساده ترین تا پیچیده ترین و هم چنین نقش های هندسی این«هنر ـ صنعت» از نسلی به نسل دیگر انتقال یافته و هنوز هم از آن نام و نشانی به جاست. پارچه های دارایی را هیچ گاه مانند هم نمی توان یافت و هر كدام نرمی و مواجی ویژه و مخصوص به خود را دارد كه آن را از انواع دیگر بافت های رنگین و كلافه ای(باتیك) متمایز می سازد. از جمله افرادی که هم اکنون در یزد به این رشته مشغول می باشند باید از غضنفر ملک ثابت، رمضان رضایی، شریف ترک، قدیرزاده، مهرنیا نام برد. نساجی-صنایع دستی-یزد-سنتی-بافندگی- - - - -